Ryczałt - czym jest, ile wynosi, kiedy się opłaca?

Ryczałt – co to jest?

Ryczałt to jedna z form rozliczania podatku dochodowego, które dostępne są w Polsce. Polega ona na naliczaniu podatku od przychodu bez pomniejszania go o koszty jego uzyskania. Oznacza to, że nie posługujemy się tu pojęciem dochodu, ponieważ na ryczałcie nie stanowi on podstawy opodatkowania. A koszt w przypadku rozliczania ryczałtowego nie wpływa na wysokość podatku dochodowego.  

Właściciel firmy na ryczałcie zwolniony jest z prowadzenia księgi przychodów i rozchodów. Zamiast niej prowadzi uproszczoną ewidencję przychodów, w której ujmuje wyłącznie osiągane przychody, bez konieczności wykazywania kosztów.  

Na rozliczanie ryczałtowe przedsiębiorca może zdecydować się od razu przy zakładaniu działalności lub w trakcie prowadzenie firmy. W tym drugim przypadku przejście na ryczałt od przychodów ewidencjonowanych należy zgłosić do 20. dnia miesiąca, który następuje po miesiącu, w którym przedsiębiorca osiągnął pierwszy przychód z tytułu działalności w roku podatkowym bądź do końca roku podatkowego, jeśli pierwszy przychód został osiągnięty w grudniu bieżącego roku podatkowego. Wybór ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych wymaga złożenia odpowiedniego oświadczenia poprzez aktualizację wpisu w CEIDG lub bezpośrednio w urzędzie skarbowym.

Ryczałt a inne formy opodatkowania działalności

Wybór odpowiedniej formy opodatkowania to jedna z kluczowych decyzji, przed którą stają osoby prowadzące działalność gospodarczą. Najczęściej przedsiębiorcy porównują ryczałt do opodatkowania na zasadach ogólnych, czyli według skali podatkowej, oraz podatkiem liniowym. Każda z tych form rządzi się innymi zasadami i może być korzystna w innych sytuacjach.

Podstawowa różnica dotyczy tego, od jakiej kwoty naliczany jest podatek. Jak już wspominaliśmy, na ryczałcie podatek liczony jest od przychodu, bez pomniejszania go o koszty jego uzyskania. W przypadku skali podatkowej oraz podatku liniowego podstawą opodatkowania jest natomiast dochód, czyli przychód pomniejszony o koszty. To sprawia, że ryczałt najlepiej sprawdza się tam, gdzie koszty są niewielkie lub łatwe do ograniczenia.

Różnice występują także w stawkach podatkowych. Ryczałt nie ma jednej stałej stawki, tylko jej wysokość zależy od rodzaju wykonywanej działalności i może wynosić od 2% do 17%. Podatek liniowy opiera się na jednej, stałej stawce 19%, niezależnie od wysokości dochodów. Z kolei skala podatkowa ma charakter progresywny. Obowiązują tu dwie stawki: 12% do określonego progu dochodów oraz 32% po jego przekroczeniu.

Istotne są również kwestie ulg i preferencji podatkowych. Tylko przy opodatkowaniu według skali podatkowej możliwe jest wspólne rozliczenie z małżonkiem oraz skorzystanie z ulgi na dziecko. Na ryczałcie i przy podatku liniowym takie rozwiązania nie są dostępne. Warto także pamiętać, że karta podatkowa, choć nadal bywa wymieniana jako forma opodatkowania, obecnie nie jest dostępna dla nowych podatników i ma marginalne znaczenie w praktyce.

VAT a ryczałt - co to znaczy?

Czasem pojawiają się pytania, czy lepiej wybrać VAT, czy ryczałt. Jednak opcje te się nie wykluczają, ponieważ dotyczą dwóch różnych podatków. Dlatego też będąc na ryczałcie, można być czynnym podatnikiem VAT, choć nie jest to obligatoryjne.

Ryczałt - dla kogo?

Ryczałt stanowi uproszczoną formę opodatkowania. Mogą z niej skorzystać osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą. Poza tym ryczałt dostępny jest także dla spółek osobowych oraz osób fizycznych, nieprowadzących działalności, które wynajmują i dzierżawią lokale i grunty. Dodajmy, że od 2023 roku najem prywatny może być opodatkowany wyłącznie ryczałtem, co oznacza brak możliwości wyboru innych form opodatkowania w tym zakresie. Podatek ryczałtowy to także sposób rozliczania się osób fizycznych, które sprzedają przetworzone produkty rolne z własnych upraw.

Co jednak ważne, ryczałt od przychodów ewidencjonowanych przeznaczony jest wyłącznie dla firm, o przychodach niższych niż 2 mln euro, uzyskanych w poprzednim roku podatkowym. Poza tym ustawa dotycząca ryczałtu zawiera katalog usług, które nie mogą być rozliczane w oparciu o podatek na ryczałcie. Są to m.in. apteki, lombardy oraz niektóre wolne zawody. Poza tym z ryczałtu nie można skorzystać w przypadku wytwarzania niektórych wyrobów opodatkowanych podatkiem akcyzowym oraz handlu częściami i akcesoriami do pojazdów mechanicznych.

Poza tym ryczałt nie dotyczy podatników, którzy w danym roku podatkowym zmieniają wykonywaną działalność na:

• spółkę z małżonkiem z działalności prowadzonej samodzielnie,
• działalność samodzielną jednego lub obojga małżonków z działalności prowadzonej w formie spółki z małżonkiem,
• działalność samodzielną drugiego małżonka z działalności prowadzonej samodzielnie przez małżonka.

Poza tym z ryczałtu nie można skorzystać, jeśli małżonek bądź współmałżonkowie przed zmianą opłacali podatek z tytułu danej działalności na zasadach ogólnych. 

Ponadto wybór ryczałtu jest niemożliwy w przypadku osób, które są lub były zatrudnione na umowę o pracę i zamierzają wykonywać na rzecz obecnego, lub byłego pracodawcy takie same czynności w ramach działalności gospodarczej, które w roku podatkowym lub roku poprzedzającym rok podatkowy, wykonywali w ramach umowy o pracę.   

Ryczałt dla samozatrudnionych oraz w spółkach osobowych

Ryczałt jest szczególnie popularny wśród osób na samozatrudnieniu, które prowadzą jednoosobową działalność gospodarczą i ponoszą niewielkie koszty. Prosta ewidencja i często niskie stawki podatkowe sprawiają, że ta forma opodatkowania bywa bardzo atrakcyjna.

Z ryczałtu mogą korzystać również spółki cywilne oraz spółki jawne osób fizycznych, pod warunkiem spełnienia kryterium przychodowego, czyli nieprzekroczenia limitu 2 mln euro w poprzednim roku podatkowym. W takich przypadkach przychody opodatkowywane są ryczałtem na poziomie wspólników, zgodnie z właściwymi stawkami dla rodzaju prowadzonej działalności.

Warunki utraty prawa do ryczałtu i kluczowe ograniczenia

Ryczałt nie jest formą opodatkowania, z której można korzystać bezwarunkowo. Utrata prawa do ryczałtu następuje m.in. w przypadku przekroczenia limitu przychodów wynoszącego 2 mln euro. W takiej sytuacji przedsiębiorca traci prawo do ryczałtu od 1 stycznia kolejnego roku podatkowego i musi wybrać inną formę opodatkowania.

Innym istotnym ograniczeniem są wyłączenia z ryczałtu związane ze świadczeniem usług na rzecz byłego lub obecnego pracodawcy. Jeżeli zakres usług pokrywa się z czynnościami wykonywanymi wcześniej w ramach umowy o pracę, prawo do ryczałtu może zostać utracone już w trakcie roku podatkowego.

Dodatkowym ograniczeniem jest brak możliwości przenoszenia straty podatkowej na kolejne lata. W przeciwieństwie do skali podatkowej i podatku liniowego ryczałt nie pozwala na rozliczanie strat, co może mieć znaczenie przy zmiennych przychodach.

Ile wynosi ryczałt?

Z jednej strony ryczałt to uproszczona forma opodatkowania. Jednak widząc po raz pierwszy wykaz progów podatkowych na ryczałcie, można się nieco pogubić. Przyjrzyjmy się zatem, jakie są stawki ryczałtowe w Polsce.

Zacznijmy od tego, że w Polsce mamy aż 10 progów podatkowych w ramach ryczałtu, a podatek ten może wynosić od 2 do 17%. Natomiast wybór jednej z tych stawek uzależniony jest od typu prowadzonej działalności. Z tego względu kluczowe znaczenie ma tu właściwe przyporządkowanie kodu PKWiU, który decyduje o zastosowaniu konkretnej stawki. Oto przykłady progów podatkowych w Polsce w przypadku ryczałtu i działalności gospodarczych na ryczałcie nimi opodatkowanych:

• 17% - wolne zawody,
• 15% - pośrednictwo w sprzedaży hurtowej,
• 14% - działalność medyczna, np. lekarzy i dentystów,
• 12% - działalność wykonywana przez programistów oraz niektóre usługi IT związane z oprogramowaniem i doradztwem,
• 10% - kupno i sprzedaż nieruchomości na własny rachunek,
• 8,5% - najem i usługi z nim związane do kwoty 100 000 zł (przy czym nadwyżka powyżej 100 000 zł opodatkowania jest stawką w wysokości 12,5%),
• 8,5% - stawka dla przedsiębiorców prowadzących punkty gastronomiczne lub świadczących usługi edukacyjne, a także wybrane usługi IT, np. testowanie oprogramowania,
• 5,5% - działalność wytwórcza, np. budowlana,
• 3% - właściciele firm gastronomicznych (z wyjątkiem przychodów ze sprzedaży napojów o zawartości alkoholu powyżej 1,5%),
• 2% - sprzedaż produktów roślinnych lub zwierzęcych z własnej uprawy, lub chowu (przetworzonych w sposób inny niż przemysłowy).

Będąc przy temacie ryczałtu i tego, ile procent on wynosi, warto także wspomnieć o tym, do kiedy taki podatek należy rozliczać. Przede wszystkim podatek w formie ryczałtu należy opłacać co miesiąc. A mówiąc dokładniej, termin rozliczenia ryczałtu to 20. dzień miesiąca, który następuje po miesiącu, za który naliczono dany podatek. W praktyce wygląda to tak, że podatek za maj, należy zapłacić do 20 czerwca itd. Wyjątkiem jest natomiast grudzień. W takim przypadku podatek za ten miesiąc można uiścić ostatniego dnia przed końcem terminu składania rocznego zeznania podatkowego.

Z kolei przedsiębiorcy na ryczałcie o stosunkowo niskich przychodach, mogą zdecydować się na rozliczanie podatku ryczałtowego raz na kwartał. Dotyczy to firm o przychodach do 965 440 zł za poprzedni rok podatkowy.

Prawidłowe określenie stawki podatku z kodem PKWiU

Jednym z kluczowych elementów rozliczania się na ryczałcie jest prawidłowe przypisanie stawki podatku. Stawki te w przypadku ryczałtu nie są dowolne, a ich wysokość zależy od rodzaju świadczonych usług lub sprzedawanych towarów, które identyfikuje się za pomocą kodów PKWiU, czyli Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług. To właśnie klasyfikacja PKWiU, a nie sama nazwa działalności, decyduje o tym, czy dana usługa będzie opodatkowana np. stawką 12%, 8,5% czy 5,5%.

W praktyce przedsiębiorcy często mylą kody PKWiU z Polską Klasyfikacją Działalności (PKD). PKD służy głównie do rejestracji działalności, natomiast dla celów podatkowych, w tym ustalenia stawki ryczałtu, kluczowe znaczenie ma PKWiU. Błędne przypisanie stawki podatku może skutkować powstaniem zaległości podatkowych, a w konsekwencji koniecznością zapłaty odsetek.

W przypadku wątpliwości co do właściwej klasyfikacji usług lub towarów bezpiecznym rozwiązaniem jest wystąpienie o interpretację indywidualną do Krajowej Informacji Skarbowej. Uzyskana interpretacja chroni podatnika i pozwala uniknąć sporów z organami podatkowymi w przyszłości.

Składka zdrowotna na ryczałcie po zmianach Polskiego Ładu

Zmiany wprowadzone przez Polski Ład znacząco wpłynęły na sposób ustalania składki zdrowotnej u przedsiębiorców, w tym także tych rozliczających się ryczałtem. W przeciwieństwie do wcześniejszych zasad składka zdrowotna nie ma już stałej wysokości, lecz zależy od osiąganych przychodów.

Na ryczałcie składka zdrowotna wynosi 9% podstawy wymiaru, a jej wysokość uzależniona jest od jednego z trzech progów przychodu. Pierwszy próg obejmuje przedsiębiorców, których roczne przychody nie przekraczają 60 tys. zł. Drugi dotyczy przychodów powyżej 60 tys. zł do 300 tys. zł. Trzeci próg obejmuje osoby, których przychody przekraczają 300 tys. zł rocznie. Wraz ze wzrostem przychodów rośnie podstawa wymiaru składki, a tym samym jej miesięczna kwota.

Istotną informacją dla ryczałtowców jest możliwość odliczenia od przychodu 50% zapłaconej składki zdrowotnej. Oznacza to, że połowa faktycznie opłaconej składki pomniejsza podstawę opodatkowania, co w praktyce obniża wysokość należnego podatku ryczałtowego. Choć składki zdrowotnej nie można już odliczyć bezpośrednio od podatku, to takie rozwiązanie nadal pozwala częściowo zneutralizować jej wpływ na obciążenia fiskalne.

W efekcie składka zdrowotna stała się jednym z kluczowych elementów, które należy uwzględnić przy ocenie opłacalności ryczałtu po zmianach wprowadzonych przez Polski Ład.

Jak obliczyć podatek na ryczałcie?

Jak już wspominaliśmy, tłumacząc, co to jest ryczałt, w przypadku tej formy opodatkowania nie posługujemy się pojęciem dochodu. Interesuje nas wyłącznie przychód, ponieważ przy ryczałcie nie możemy dokonywać księgowania kosztów jego uzyskania w celu ich odliczenia. 

Obliczenie podatku na ryczałcie przebiega etapami. W pierwszej kolejności ustala się wysokość osiągniętego przychodu, a następnie pomniejsza się go o dozwolone odliczenia od przychodów, takie jak zapłacone składki ZUS czy 50% składki zdrowotnej. Dopiero od tak ustalonej podstawy opodatkowania oblicza się podatek według właściwej stawki ryczałtu, przypisanej do rodzaju prowadzonej działalności.

Dostępne odliczenia od przychodu na ryczałcie

Choć ryczałt nie pozwala na rozliczanie kosztów uzyskania przychodu, podatnicy mogą korzystać z określonych odliczeń. Oznacza to, że przychód można pomniejszyć jeszcze przed zastosowaniem właściwej stawki ryczałtu, co realnie wpływa na wysokość podatku.

Do najważniejszych odliczeń należą zapłacone składki na ubezpieczenia społeczne oraz 50% zapłaconej składki zdrowotnej. Ponadto podatnik na ryczałcie może skorzystać m.in. z ulgi rehabilitacyjnej, odliczyć darowizny przekazane na określone cele czy zastosować ulgę za złe długi, jeśli spełnione są ustawowe warunki. W przypadku przedsiębiorców korzystających z preferencji takich jak Mały ZUS Plus, zapłacone składki społeczne również mogą pomniejszać przychód.

Warto podkreślić, że wszystkie te odliczenia zmniejszają podstawę opodatkowania, czyli przychód, a nie sam podatek. Dopiero po ich uwzględnieniu stosuje się odpowiednią stawkę ryczałtu.

Roczne zeznanie PIT-28 i zapłata podatku

Roczne rozliczenie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych odbywa się na formularzu PIT-28. Zeznanie to należy złożyć do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym. W deklaracji wykazuje się osiągnięte przychody, przysługujące odliczenia oraz należny podatek.

Zapłata podatku wynikającego z zeznania rocznego dokonywana jest na indywidualny mikrorachunek podatkowy, przypisany do danego podatnika. Ten sam mikrorachunek służy również do regulowania bieżących zaliczek na ryczałt w trakcie roku.

Kiedy ryczałt się opłaca?

Ryczałt niewątpliwie ma sporo zalet, ale wiążą się z nim pewne ograniczenia. Z tego względu warto rozważyć wszelkie za i przeciw, zanim rozpoczniemy działalność ryczałtową. Co zatem przemawia na korzyść tego rozwiązania?

1. Po pierwsze, ryczałt to stosunkowo niskie stawki podatkowe. Oczywiście zależy to od rodzaju prowadzonej działalności gospodarczej, ale różnica widoczna jest zwłaszcza przy ryczałcie w niższych progach podatkowych.
2. Po drugie, firmę na ryczałcie obowiązują zasady prostej księgowości. Jest to szczególnie ważne w przypadku właścicieli mniejszych firm, którzy często samodzielnie rozliczają swoją działalność.
3. Po trzecie, przedsiębiorca na ryczałcie ma możliwość odliczania składki ZUS. 

Poza tym na korzyść ryczałtu przemawia to, że przedsiębiorca po spełnieniu określonych warunków, może rozliczać się kwartalnie.

A jakie wady ma ryczałt?

Przede wszystkim przy ryczałcie nie można rozliczać się wspólnie z małżonkiem. Nie można także skorzystać z ulgi na dzieci w zeznaniu PIT-28.

Wielu przedsiębiorców zastanawia się, jak zrobić koszty w firmie. W przypadku ryczałtu nie ma to znaczenia, ponieważ ryczałt cechuje się brakiem możliwości rozliczania kosztów uzyskania przychodu. Jeśli są one nieznaczne, nie stanowi to problemu. Jednak przy wysokich kosztach prowadzenia działalności ryczałt może się po prostu nie opłacać.

Zwłaszcza że istotną wadą ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych jest również brak możliwości rozliczania kosztów amortyzacji środków trwałych. Przedsiębiorca nie może uwzględnić w rozliczeniu podatkowym odpisów amortyzacyjnych m.in. od maszyn, pojazdów, sprzętu czy wyposażenia o wysokiej wartości. Przy działalnościach wymagających większych inwestycji początkowych może to znacząco podnieść faktyczne obciążenie podatkowe i sprawić, że ryczałt stanie się mniej opłacalny niż inne formy opodatkowania.

Do tego – i tu kolejna potencjalna wada – jeśli korzystasz z ryczałtu, nie obowiązuje cię kwota wolna od podatku.  

Ponadto kolejnym istotnym ograniczeniem jest brak możliwości przenoszenia strat z działalności na przyszłe lata podatkowe. Oznacza to, że nawet jeśli w danym roku przedsiębiorca poniesie stratę lub osiągnie bardzo niski wynik finansowy, nie może jej odliczyć od przychodów uzyskanych w kolejnych latach. W praktyce zwiększa to ryzyko podatkowe, zwłaszcza w branżach o nieregularnych przychodach lub w początkowej fazie prowadzenia działalności gospodarczej.

Poza tym, jeśli zdecydujesz się na ryczałt, nie będziesz mógł zrezygnować z niego w trakcie obowiązującego roku podatkowego. A to oznacza, że zmiany w sposobie opodatkowania będziesz mógł wprowadzić w życie dopiero od kolejnego roku podatkowego.

Podsumowując, ryczałt opłaca się przede wszystkim osobom, które w prowadzonej przez siebie działalności mają niewielkie koszty lub w przypadku których zyski wynikające ze stawki ryczałtowej przewyższają możliwość odliczenia kosztów uzyskania przychodów.

Jak i kiedy wybrać opodatkowanie ryczałtem?

Wybór ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych wymaga dopełnienia określonych formalności i zachowania ustawowych terminów. Przedsiębiorca musi złożyć oświadczenie o wyborze opodatkowania w odpowiednim czasie, aby móc rozliczać się w tej formie.

Co do zasady, ryczałt wybiera się do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osiągnięto pierwszy przychód z działalności gospodarczej w danym roku podatkowym. Jeżeli pierwszy przychód pojawił się w grudniu, termin ten upływa z końcem roku podatkowego. Niedotrzymanie tego terminu oznacza, że przedsiębiorca pozostaje przy dotychczasowej formie opodatkowania.

Zgłoszenia wyboru ryczałtu można dokonać na kilka sposobów. Najczęściej odbywa się to poprzez aktualizację wpisu w CEIDG, zarówno na etapie zakładania działalności, jak i w trakcie jej prowadzenia. Alternatywnie przedsiębiorca może złożyć pisemne oświadczenie bezpośrednio do właściwego urzędu skarbowego. Każda z tych form jest skuteczna, o ile zostanie zrealizowana w wymaganym terminie.

Ryczałt - na czym polega?

Ryczałt to rodzaj uproszczonej formy opodatkowania. Na czym dokładnie polega ryczałt? W tym przypadku podatek dochodowy naliczany jest od przechodów bez uwzględniania w nich kosztów uzyskania tego przychodu. W przypadku ryczałtu mamy aż 10 różnych stawek podatkowych od 2 do 17%. Wybór jednej z nich zależy od rodzaju wykonywanej działalności. Co ważne, z ryczałtu mogą korzystać przedsiębiorcy prowadzący jednoosobowe działalności gospodarcze i spółki osobowe.

Poza tym ta forma rozliczania przeznaczona jest także dla osób fizycznych, które nie prowadzą działalności, ale np. uzyskują przychody w ramach najmu prywatnego bądź sprzedaży produktów rolnych z własnych upraw. Dodajmy, że z tej formy opodatkowania można skorzystać przy przychodach do 2 mln euro rocznie. Zaletą ryczałtu są stosunkowo niskie stawki podatkowe oraz prosta księgowość. 

Natomiast do wad zaliczamy brak możliwości odliczenia kosztów uzyskania przychodu, rozliczania się wspólnie z małżonkiem oraz skorzystania z ulgi na dzieci w zeznaniu PIT-28. A czy na ryczałcie jest kwota wolna od podatku? Odpowiedź na to pytanie jest negatywna, co oznacza, że przy ryczałcie nie można skorzystać z kwoty wolnej od podatku. Ze względu na swoje wady i zalety, ryczałt najbardziej opłaca się osobom, w przypadku których koszty prowadzenia działalności są stosunkowo niskie. Zastanawiasz się, jak płacić mniejszy podatek dochodowy? Przelicz, czy nie opłaca ci się rozliczać na podstawie ryczałtu.

Anna Błażejewska-PłacheckaZobacz artykuły autora

Data dodania: 18.09.2023

Aktualizacja: 21.01.2026