Jakie są rodzaje akcji (papierów wartościowych)?

Co to są akcje?

Na początku odpowiedzmy sobie na to, czym jest akcja giełdowa? Zgodnie z prostą definicją akcja to papier wartościowy potwierdzający prawo jej posiadacza do danego majątku. Tym samym jest to papier wartościowy reprezentujący ułamek kapitału zakładowego spółki.

To jeden z instrumentów finansowych stosowanych przez inwestorów. Jednocześnie akcja Zgodnie z definicją z ustawy o rachunkowości z dnia 29 września 1994 roku akcja to papier wartościowy, który potwierdza prawa majątkowe i niemajątkowe, które wynikają bezpośrednio z uczestnictwa posiadacza akcji w spółce. Obecnie na rynku akcja ma charakter zdematerializowany, czyli nie posiada formy zapisu w postaci dokumentu. Osobą odpowiedzialną za analizowanie rynku, doradzanie inwestycyjne i przeprowadzanie transakcji w imieniu inwestorów prywatnych i instytucjonalnych jest makler giełdowy.

Akcje muszą spełniać określone cechy. Przede wszystkim istnieją w postaci elektronicznego zapisu. Ponadto każda akcja danej spółki musi mieć jednakową wartość. Specyfika rynku pozwala na nabywanie akcji zarówno w formie pierwotnej, jak i na rynku wtórnym, gdzie inwestorzy kupują akcję od innych inwestorów na giełdzie. W zależności od rodzaju akcji, obrót nimi może odbywać się zarówno na giełdzie, jak i w obrocie pozagiełdowym.

Wartość akcji może zmieniać się bardzo dynamicznie. Zależy ona od aktualnego popytu i podaży na nie. Wpływ na wartość akcji ma również obecna sytuacja rynkowa firmy, czy też jej działania wizerunkowe. Jakikolwiek skandale dotyczące produktów lub usług oferowanych przez dany podmiot mogą wpłynąć na drastyczny spadek wartości akcji i powodować straty po stronie inwestora. Właśnie dlatego warto być na bieżąco lub zdecydować się na korzystanie z usług renomowanego maklera giełdowego, który będzie trzymał rękę na pulsie.

Jako akcjonariusz posiadasz określone prawa. Przede wszystkim masz wpływ na decyzje, które zapadają w spółce. Wszystko dlatego, że jedna akcja zwykła odpowiada jednemu głosowi, a uprzywilejowana dwóm głosom na Walnym Zgromadzeniu Akcjonariuszy. Jeżeli firma decyduje się na wypłacenie dywidendy, to akcjonariuszowi przysługuje prawo do zysku. Posiadacz akcji może sprzedać je na rynku pierwotnym. Ponadto warto mieść świadomość tego, że istnieją różne kategorie akcji, np. imienne, na okaziciela, założycielskie i inne.

Kto emituje akcje?

Zgodnie z obowiązującym prawem akcje giełdowe mogą być emitowane tylko przez podmioty, które są notowane na Giełdzie Papierów Wartościowych. Samą emisją nazywa się moment pojawienia się akcji na rynku kapitałowym. Innymi słowami emisja akcji to ich sprzedaż na rynku. Akcja giełdowa może być kupowana zarówno przez inwestorów indywidualnych, jak i instytucjonalnych.

W dużym skrócie emitentem akcji jest spółka akcyjna, a sam proces emisji i rejestracji często związany jest z Krajowym Depozytem Papierów Wartościowych (KDPW). Warto też zwrócić uwagę na to, że na rynku emitowane są różne rodzaje papierów wartościowych. Przed zainwestowaniem w nie, warto zrozumieć ich specyfikę, płynność i zasady regulujące ten rynek. Do najczęściej wybieranych papierów wartościowych należą:

• akcje,
• obligacje,
• bony skarbowe,
• certyfikaty inwestycyjne,
• prawa poboru.

Sprzedaż akcji giełdowych odbywa się z wykorzystaniem pośrednika, którym jest bank inwestycyjny. W tym ostatnim podmiocie działają maklerzy giełdowi, których zadaniem jest analizowanie rynku i trafne ocenianie potencjału inwestycyjnego. Doświadczony ekspert nie tylko wskazuje, jak inwestować na giełdzie, ale również wskazuje ryzyko inwestycyjne z tym związane. Inwestorzy mogą kupować bezpośrednio lub ze wsparciem pośrednika.

Wyróżnia się dwa rodzaje emisji akcji: pierwotną i wtórną. W tym pierwszym wypadku mamy do czynienia z emisją prowadzoną przez spółkę, która jest właścicielem tych papierów wartościowych. Wtórna emisja akcji występuje wtedy, gdy za ich sprzedaż odpowiada spółka będąca drugim właścicielem.

Emisja akcji może być powodowana kilkoma celami. Przede wszystkim firmy przeprowadzają emisję akcji po to, aby zwiększyć swój kapitał. Kolejnym celem emitowania akcji jest zwiększenie ich płynności na rynku.

Przy inwestowaniu w akcje warto dokładnie sprawdzić dany podmiot, jego historię oraz potencjał. O tym jak sprawdzić kontrahenta pisaliśmy w jednym z naszych poradników. Informacje z nim zawarte można wykorzystać przy ocenie ryzyka inwestycyjnego na Giełdzie Papierów Wartościowych.

Rodzaje akcji

Wiemy już, co to jest akcja na giełdzie. Teraz warto zastanowić się nad tym, jakie są rodzaje akcji z uwzględnieniem różnych kryteriów ich podziału.

Podstawowe kategorie akcji to:

• zwykłe,
• uprzywilejowane,
• nieme,
• złote.

Szeroka klasyfikacja różnych rodzajów akcji obejmuje m.in.:

• zwykłe,
• uprzywilejowane: głosu, dywidendy, majątku,
• nieme,
• złote,
• na okaziciela,
• imienne,
• rejestrowe,
• gotówkowe,
• aportowe,
• założycielskie,
• pracownicze,
• zamienne,
• umarzalne.

To potwierdza, że kategorie akcji są bardzo różne i należy poświęcić nieco więcej czasu, aby dokładnie zrozumieć ich specyfikę pod kątem planowanych inwestycji.

Podział rodzajów akcji ze względu na sposób przenoszenia własności obejmuje: akcje imienne i na okaziciela. Te pierwsze wskazują dokładnie właściciela akcji z imienia i nazwisko. Akcje takie również można zbywać. Akcje na okaziciela opierają się na zapisie elektronicznym, a te imienne na wpisie do rejestru.

Ze względu na formę pokrycia wymienia się akcje gotówkowe (opłacane całkowicie lub częściowe), które są wydawane po zapłacie minimum 1/4 ich wartości oraz akcje aportowe wydawane w zamian za wkłady rzeczowe.

Kolejny podział uwzględnia uprawnienia akcjonariuszy. W tym wypadku wymienia się akcje zwykłe i uprzywilejowane. Inne mniej popularne podziały wyróżniają również takie rzadziej stosowane akcje jak: głosowe i nieme, objęte współwłasnością, gratisowe i winkulowane.

Znaczenie kapitału zakładowego w świetle Kodeksu Spółek Handlowych

Kapitał zakładowy w świetle Kodeksu Spółek Handlowych to podstawowy element spółki akcyjnej i wyraża on minimalna wartość majątku, jaki zobowiązali się wnieść wspólnicy spółki (akcjonariusze spółki). W zamian za to otrzymują akcje, czyli papiery wartościowe bezpośrednio reprezentujące część kapitału zakładowego. Jednym słowem liczba posiadanych akcji wskazuje na udział danego wspólnika w strukturze właścicielskiej.

Ściśle powiązana z kapitałem zakładowym jest wartość nominalna akcji, która określa, jaką część kapitału reprezentuje pojedyncza akcja. Wartość nominalna nie musi odpowiadać bieżącej wartości rynkowej akcji, ponieważ ma charakter formalny i księgowy.

Szczegółowo regulują to przepisy Kodeksu Spółek Handlowych. Zgodnie z nimi akcje mogą być nabywane nie tylko za pieniądze, ale też za wkład niepieniężny (aport). Może to być: maszyna, nieruchomość, prawa majątkowe czy inne składniki majątkowe dające się realnie wycenić.

WAŻNE: Akcje stanowią podział kapitału zakładowego w spółce akcyjnej na udziały o określonej wartości nominalnej. Ich pokrycie następuje pieniędzmi lub w formie wkładu niepieniężnego.

Zakres uprawnień majątkowych i korporacyjnych akcjonariuszy

Akcjonariuszom przysługują odpowiednie uprawnienia majątkowe i korporacyjne. Wynika to z Kodeksu Spółek Handlowych. Zgodnie z nim każdy akcjonariusz uczestniczy zarówno w zyskach i majątku, jak i stratach spółki. Zakres uprawnień dzieli się m.in. ze względu na rodzaj akcji. Zgodnie z tym podziałem odnotowuje się takie uprawnienia jak:

• akcje zwykłe: uprawnienia majątkowe, w tym prawo do dywidendy oraz udziału w majątku polikwidacyjnym spółki proporcjonalnie do posiadanych akcji,
• akcje uprzywilejowane - mogą przyznawać szczególne korzyści korporacyjne majątkowe, np. wyższą dywidendę, pierwszeństwo przy podziale majątku czy większą liczbę głosów w ramach uprawnień korporacyjnych,
• akcje nieme - stanowią formę akcji uprzywilejowanych co do dywidendy, jednak nie dają akcjonariuszom prawa głosu,
• akcje założycielskie - mogą nadawać założycielom spółki dodatkowe przywileje, np. w zakresie dywidendy czy decydowania,
• złote akcje - dają uprawnienia kontrole, np. prawo weta w ważnych decyzjach spółki,
• prawo poboru - przywilej do zachowania swojego udziału w kapitale zakładowym przy nowej emisji akcji, który chroni dotychczasowych akcjonariuszy.

Zasady konwersji i ograniczenia w zbywalności wybranych kategorii walorów

Akcje spółek handlowych podlegają konwersji. Dzięki czemu można zmieniać ich rodzaj, np. z akcji imiennych na akcje na okaziciela lub odwrotnie i taka zamiana jest najczęstsza. Ich zmiana może następować tylko w zakresie dopuszczalnym przez obowiązujące przepisy prawne oraz statut spółki. W przypadku spółek niepublicznych istotną rolę odgrywa rejestr akcjonariuszy, w którym ujawniane są prawa do akcji imiennych.

Pod względem ograniczonej zbywalności warto poznać akcje winkulowane. To akcje imienne, które wymagają zgody spółki lub są ograniczone statutem spółki. Ich zadaniem jest zapobieganie przed przejęciem akcji przez niepożądane osoby trzecie i zapewnienie większej kontroli nad strukturą właścicielską spółki. Ze względu na ich specyfikę, akcje winkulowane mogą być sprzedane tylko po spełnieniu określonych warunków formalnych.

Wyjątkową formę stanowią akcje gratisowe, które są wydawane z funduszy własnych spółki bez konieczności wnoszenia wkładu pieniężnego. Finansowane są z kapitału zapasowego lub rezerwowego spółki. Najczęściej stosowane są przy kapitalizacji zysków i zwiększaniu liczby akcji będących w obrocie.

Mechanizmy obrotu zdematerializowanego i instrumenty przejściowe na giełdach

Warto bliżej poznać mechanizmy obrotu zdematerializowanego i instrumenty przejściowe na giełdach. Akcje zdematerializowane to takie, które nie mają postaci dokumentu papierowego. Pozostają w formie zapisu elektronicznego w systemach rejestrowych. Wówczas akcje na okaziciela należą do każdego posiadacza dysponującego ich zapisem elektronicznym.

Elektroniczny rejestr praw zastępuje tradycyjną formę papierową. Za prowadzenie systemu odpowiada Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych (KDPW). Instytucja ta odpowiada za bezpieczeństwo obrotu, ewidencję praw oraz prawidłowe rozliczanie transakcji na rynku kapitałowym.

Instrumentem umożliwiającym obrót walorami przed formalnym wpisaniem podwyższenia kapitału do rejestru jest Prawo do akcji (PDA). PDA pozwala inwestorom uczestniczyć w obrocie rynkowym już na etapie poprzedzającym pełną rejestrację akcji, co zwiększa płynność rynku i umożliwia wcześniejsze wyceny nowych emisji. Dzięki temu może ono pełnić funkcję podobną do instrumentu przejściowego porównywanego z obowiązującym w przeszłości papierowym świadectwem tymczasowym.

Obrót zdematerializowanymi instrumentami finansowymi odbywa się na giełdach papierów wartościowych. Stanowią one zorganizowany i dobrze regulowany rynek, co zwiększa bezpieczeństwo przepływów finansowych. Najbardziej znane giełdy to:

• giełdy krajowe,
• alternatywne systemy obrotu (ASO),
• giełdy towarowe,
• giełdy finansowe,
• giełdy instrumentów pochodnych.

Kupno akcji to jeden ze sposobów na dywersyfikowanie źródeł przychodów i nabywanie różnego rodzaju instrumentów finansowych. Wszystko po to, aby zadbać o swoje bezpieczeństwo finansowe. W związku z tym każda decyzja powinna być poparta dobrą analizą. Nasi eksperci w jednym z poradników wskazywali na to, jak zarabiać na bankach. Z tym tematem również warto się zapoznać.