Chcesz zabezpieczyć potrzeby bliskich i jednocześnie zadbać o spokojną starość przy przekazaniu praw do nieruchomości? W tym artykule pod lupę wzięliśmy instytucje testamentu i darowizny, a także ich plusy i minusy. Dowiesz się też, czym są służebność mieszkania i umowa dożywocia. Dzięki temu łatwiej będzie Ci podjąć dobrą decyzję. Zapraszamy do lektury.
Czym różni się testament od darowizny?
Testament i darowizna to dwie różne instytucje o różnej mocy prawnej, ponieważ sam testament jest jednostronnym oświadczeniem woli, a darowizna ma postać dwustronnej umowy. Ponadto testament zaczyna działać dopiero w momencie śmierci testora, czyli spadkodawcy. Darowizna z kolei działa od razu i przenoszona jest własność z darczyńcy na osobę obdarowaną.
W przypadku testamentu poziom kontroli nad majątkiem spadkodawcy jest większy. W praktyce bowiem zarządzania nim do końca swojego życia. Później następuje przekazanie majątku po śmierci. Zupełnie inaczej jest w przypadku darowizny, gdy następuje przekazanie majątku za życia i darczyńca traci nad nim kontrolę. Różnice pomiędzy obiema instytucjami występują również na poziomie elastyczności. O ile testament jako ostatnią wolę można swobodnie zmieniać za życia, o tyle darowizna ma charakter ostateczny i jej cofnięcie może nastąpić tylko w nielicznych i jasno określonych w prawie sytuacjach. Więcej o tym dowiesz się z naszego artykułu: Czy można cofnąć darowiznę?
Testament a darowizna: porównanie kosztów i podatków
Przy wykonaniu testamentu samodzielnie nie ponosi się dodatkowych kosztów. Te pojawiają się dopiero przy testamencie w postaci aktu notarialnego podpisywanego w obecności notariusza. Co do zasady darowizna wiąże się z większymi kosztami. Obejmuje bowiem konieczność zapłaty:
- taksy notarialnej (wysokość zależna od wartości darowizny),
- opłat sądowych za wpis do księgi wieczystej,
- podatku VAT od usług notarialnych.
Ponadto należy uwzględnić zasady opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn. Obdarowanych lub spadkobierców dzieli się na trzy grupy podatkowe:
- I grupa podatkowa: małżonek, zstępny, wstępny, pasierb, zięć, synowa, rodzeństwo, ojczym, macocha i teściowie,
- II grupa podatkowa: zstępni rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, zstępni i małżonkowie pasierbów, małżonkowie rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonkowie rodzeństwa małżonków, małżonkowie innych zstępnych,
- III grupa podatkowa: inne osoby.
W każdej z nich występuje kwota wolna od opodatkowania i wynosi ona kolejno: 36 120 zł (I grupa podatkowa), 27 090 zł (II grupa podatkowa) i 5 733 zł (III grupa podatkowa). Po jej przekroczeniu obdarowane osoby muszą ponieść zobowiązanie podatkowe, którego szczegóły wyjaśnia poniższa tabela.
I grupa podatkowa | II grupa podatkowa | III grupa podatkowa | |
|---|---|---|---|
Przekroczenie limitu do 11 833 zł | 3% | 7% | 12% |
Przekroczenie limitu od 11 833 zł do 23 665 zł | 355 zł i 5% od nadwyżki ponad 11 833 zł | 828,40 zł i 9% od nadwyżki ponad 11 833 zł | 1420 zł i 16% od nadwyżki ponad 11 833 zł |
Przekroczenie limitu powyżej | 946,60 zł i 7% od nadwyżki ponad 23 665 zł | 1893,30 zł i 12% od nadwyżki ponad 23 665 zł | 3313,20 zł i 20% od nadwyżki ponad 23 665 zł |
Pamiętaj o tym, że najbliższa rodzina zaliczana jest to tzw. grupy zerowej i może skorzystać z pełnego zwolnienia z podatku bez ograniczeń kwotowych, jeżeli następuje dziedziczenie w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu potwierdzającego nabycie spadku oraz nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych zostanie zgłoszone do Naczelnika Urzędu Skarbowego w ciągu 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. Przy okazji warto wiedzieć, czy zasilenie konta to darowizna od bliskiej osoby (np. rodzica) oraz jak wygląda zestawienie Urząd Skarbowy a darowizna. Dzięki temu uniknie się ewentualnych błędów i strat finansowych.
Jak darowizna wpływa na prawo do zachowku?
Darowizny uczynione za życia spadkodawcy są doliczane do masy spadkowej przy obliczaniu zachowku. Jednocześnie nie odbierają prawa do niego. Zachowek to prawo najbliższej rodziny, w tym zstępnych, małżonka czy rodziców do udziału w spadku, jeżeli spadkodawca pominął te osoby w spisanym testamencie. Wyjątek w doliczaniu do masy spadkowej obejmuje drobne darowizny oraz darowizny poczynione na minimum 10 lat przed śmiercią na rzecz osób, które nie są uprawnione do zachowku ani nie są spadkobiercami. Sama instytucja zachowku ma na celu zabezpieczenie interesu spadkobierców ustawowych, którzy mogliby zostać pokrzywdzeniu przez czynione za życia spadkodawcy darowizny. Szczegółowe postępowanie w tym zakresie regulują przepisy Kodeksu cywilnego (KC).
Czy można odwołać testament lub darowiznę?
Testament to oświadczenie woli, które zachowuje elastyczność i można go zmienić lub odwołać w dowolnej chwili za życia testora i bez podawania żadnej przyczyny. Zupełnie inaczej wygląda to w przypadku darowizny. Jej odwołanie jest trudniejsze i możliwe tylko w określonych przypadkach. Podstawową przesłanką do odwołania darowizny jest rażąca niewdzięczność obdarowanej osoby. Przykłady rażącej niewdzięczności to m.in.:
- naruszenie obowiązków rodzinnych i porzucenie,
- wyrzucenie z domu,
- oszustwo i niewywiązanie się z umowy,
- zniesławianie i pomówienia,
- ataki fizyczne lub psychiczne,
- brak pomocy w kryzysie,
- celowe działanie na szkodę darczyńcy.
Każdy przypadek oceniany jest indywidualnie. Darczyńca ma dokładnie rok od momentu stwierdzenia rażącej niewdzięczności na zgłoszenie tego do sądu. Ponadto istnieje możliwość odwołania darowizny niewykonanej z powodu niedostatku darczyńcy, np. na skutek pogorszenia sytuacji materialnej, ciężkiej choroby itd. Warto też dowiedzieć się, czy darowizna po ślubie lub darowizna przed ślubem wchodzą do majątku wspólnego małżonków.
Jak zabezpieczyć swoje interesy: służebność mieszkania a kontrola nad majątkiem
Pełną kontrolę nad majątkiem do dnia śmierci zapewnia testament. Pod tym względem to jeden z najlepszych sposobów na zabezpieczenie swoich interesów w ostatnich latach życia. W kontekście darowizny warto poznać instytucję służebności mieszkania. Stosuje się ją przy darowiźnie nieruchomości. Służebność gwarantuje darczyńcy dożywotnie prawo do zamieszkiwania danej nieruchomości lub w jej wyznaczonej części, jednak musi być zabezpieczona w postaci aktu notarialnego. Skorzystanie z tej ścieżki to dobry wybór, jeżeli chcesz jednocześnie przekazać majątek bliskiej osobie i zapewnić sobie dach nad głową.
Umowa dożywocia jako alternatywa dla darowizny i testamentu
Trzecią z możliwości przekazania nieruchomości i zapewnienia sobie spokojnych ostatnich lat życia jest tzw. umowa dożywocia. Stanowi alternatywę dla darowizny i testamentu. Umowa ta polega na przeniesieniu praw własności do nieruchomości w zamian za dożywotnie utrzymanie, opiekę i przyjęcie zbywcy jako domownika. Stosuje się to m.in. w bliskiej rodzinie, gdy dzieci zapewniają rodzicom dożywotnią opiekę w zamian za przepisanie nieruchomości. To też dobry wybór, aby uniemożliwić innym osobom roszczenia o zachowek. Dzieje się tak, ponieważ wartość nieruchomości przekazanej umową dożywocia nie jest doliczana do masy spadkowej. Skorzystanie z tej ścieżki wiąże się z opłatą na poziomie 2% od wartości nieruchomości. To podatek od czynności cywilnoprawnych.
Testament czy darowizna: które rozwiązanie wybrać?
Zarówno testament, jak i darowizna mają swoje plusy i minusy. Pod kątem zachowania elastyczności i pełnej kontroli nad majątkiem do ostatnich dni życia lepszy jest testament. W przypadku ewentualnych konfliktów rodzinnych można zmienić go do ostatniej chwili. Darowizna wskazana jest jednak wtedy, gdy natychmiast chcesz wesprzeć bliskie osoby, a Twoje relacje z nimi są stabilne. Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na to, co wybrać. Warto mieć świadomość tego, czym są:
- testament,
- darowizna,
- umowa dożywocia,
- służebność mieszkania.
Wybór zależy od indywidualnej sytuacji życiowej, finansowej oraz relacji rodzinnych osoby, do której należy majątek, w tym przede wszystkim nieruchomości.
Komentarze i opinie użytkowników