Dziedziczenie kredytu - na kogo przechodzą długi po śmierci?

Co się dzieje z długami po śmierci?

Zgodnie z polskim prawem spadkowym majątek zmarłej osoby przechodzi po jej śmierci na spadkobierców. Co to dokładnie oznacza? Jako spadkobierca dziedziczysz po zmarłym odpowiednią część całej masy spadkowej. A w jej skład mogą wchodzić zarówno aktywa, czyli np. nieruchomości, oszczędności czy papiery wartościowe, jak i pasywa, czyli zobowiązania finansowe, takie jak kredyty gotówkowe, kredyty hipoteczne, konsumpcyjne, a także inne formy zadłużenia. Jak widzisz, zobowiązania finansowe nie znikają w przypadku śmierci dłużnika. W praktyce oznacza to, że po śmierci spadkodawcy dziedziczysz także jego długi i konieczność ich spłacenia. Chyba że zdecydujesz się na odrzucenie spadku lub przyjęcie go z dobrodziejstwem inwentarza. Na czym to polega?

Zacznijmy od tego, że spadkobiercy mają 3 możliwości postępowania z przysługującym im spadkiem. Są to:

• przyjęcie spadku wprost – jest to pełne dziedziczenie zarówno aktywów, jak i pasywów zmarłego. W takim przypadku spadkobiercy odpowiadają za długi bankowe po śmierci bliskiej osoby całym swoim majątkiem bez ograniczeń.
• przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza – w takiej sytuacji jako spadkobierca odpowiadasz za długi spadkowe wyłącznie do wysokości odziedziczonego majątku. Oznacza to, że ryzyko związane z długami jest ograniczone do wartości spadku.
• odrzucenie spadku – ta opcja polega na całkowitym zrzeknięciu się prawa do spadku, dzięki czemu nie ponosisz odpowiedzialności za długi zmarłego.

Na podjęcie decyzji spadkobierca ma dokładnie 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o prawie do spadku. W tym czasie należy złożyć oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Brak tego ruchu skutkuje przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza. W praktyce jednak okazuje się, że ta domyślna opcja jest też najbezpieczniejszą, ponieważ ewentualne długi spadkowe dziedziczy się tylko do wysokości otrzymanego spadku. 

Warto dodać, że przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza wiąże się z koniecznością sporządzenia spisu aktywów i pasywów zmarłego (tzw. spis inwentarza). W ten sposób ustala się rzeczywistą wartość majątku oraz wysokość długów. Na tej podstawie potencjalni spadkobiercy mogą ocenić, czy warto przyjąć spadek, czy też lepiej go odrzucić.

Co ważne, jeśli spadkobiercy mają wątpliwości co do wysokości długów lub prawidłowości roszczeń wierzycieli, zawsze mogą wystąpić do sądu o ustalenie stanu faktycznego. W takim przypadku sąd może zlecić sporządzenie szczegółowego inwentarza, aby ustalić, czy długi są faktycznie uzasadnione.

Jednocześnie spadkobiercy mają dokładnie 6 miesięcy na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, licząc od dnia, w którym dowiedzieli się o tytule swojego powołania do spadku. Jeżeli tego typu dokument nie zostanie złożony, to wówczas zgodnie z prawem uznawane jest to za przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Reguluje to Kodeks cywilny. Warto o tym pamiętać, zwłaszcza gdy chce się odrzucić spadek. Przekroczenie tego terminu uniemożliwia tego typu wyjście i może wiązać się z przejęciem na swoje barki zadłużenia.

Kluczowe terminy i dokumenty w procesie spadkowym

Po śmierci bliskiej osoby należy postępować zgodnie z określoną procedurą oraz dostarczyć do banku dokumenty, na podstawie których uzyskuje się dostęp do środków, a także można przeprowadzić proces spadkowy. Do tego typu dokumentów zaliczane są:

• akt zgonu właściciela rachunku bankowego, 
• postanowienie sądu o nabyciu spadku,
• notarialne poświadczenie dziedziczenia.

Po śmierci spadkodawcy spadkobiercy mają 6 miesięcy na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Termin ten liczy się od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule do spadku. Brak poświadczenia dziedziczenia w terminie 6 miesięcy skutkuje przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza, czyli z zachowaniem odpowiedzialności za długi do wysokości aktywów spadku. 

Kto odpowiada za długi po śmierci dłużnika?

W Polsce spłacanie długów spadkowych to obowiązek spadkobierców. Przypomnijmy zatem, że możemy wyróżnić 2 główne typy spadkobierców:

• spadkobiercy ustawowi – osoby, które dziedziczą majątek na mocy ustawy, zgodnie z określonym porządkiem dziedziczenia. Są to najbliżsi członkowie rodziny zmarłego, m.in. małżonek, dzieci, rodzice czy rodzeństwo.
• spadkobiercy testamentowi – osoby, które zostały wskazane przez zmarłego w testamencie. Mogą to być członkowie rodziny, jak i osoby spoza rodziny.

Jeśli zmarła osoba pozostawiła po sobie kredyty lub inne zobowiązania, a spadek dziedziczony jest przez kilku spadkobierców, to odpowiadają oni za te długi solidarnie. Oznacza to, wierzyciele mogą dochodzić swoich roszczeń dla każdego z nich bądź od wszystkich razem. W praktyce wygląda to tak, że każdy ze spadkobierców ma obowiązek spłaty całości długu, ale może potem domagać się zwrotu jego części od pozostałych spadkobierców. Solidarna odpowiedzialność trwa do chwili działu spadku. W momencie jego wykonania każdy ze spadkobierców odpowiada za długi proporcjonalnie do swojego udziału, wliczając w to ewentualne odsetki. Te ostatnie wciąż są naliczane pomimo trwania formalności spadkowych, co w efekcie wpływa na powiększenie końcowej kwoty do spłaty do banku.

Niemniej, bez względu na to, czy dana osoba jest spadkobiercą ustawowym, czy testamentowym, ma prawo odrzucić spadek bądź przyjąć go z dobrodziejstwem inwentarza, aby ograniczyć odpowiedzialność za długi zmarłego. Aby skorzystać z tego rozwiązania, należy złożyć odpowiednie oświadczenie przed sądem lub notariuszem.

Za długi po śmierci dłużnika odpowiadają też współkredytobiorca oraz poręczyciel. W przypadku wspólnego zobowiązania cała pozostała część do spłaty przechodzi na drugiego współkredytobiorcę. Poręczyciel ponosi odpowiedzialność wtedy, gdy wszyscy spadkobiercy odrzucą spadek i wówczas bank może dochodzić spłaty zobowiązania przez żyranta. 

Specyfika dziedziczenia kredytów zabezpieczonych hipoteką i frankowych

Jak wygląda to w przypadku kredytów zabezpieczonych hipoteką i zawieranych w obcej walucie, w tym we frankach szwajcarskich? Hipoteka jest zabezpieczeniem na nieruchomości, które nie wygasa w momencie śmierci kredytobiorcy. W związku z tym instytucja finansowa może dochodzić swoich roszczeń z danej nieruchomości niezależnie od tego, czy spadkobiercy przyjmą spadek z dobrodziejstwem inwentarza, czy go odrzucą.

Wiele zapytań pojawia się też przy kredycie we frankach. Spadkobiercy dziedziczą nie tylko dług w obcej walucie, ale też prawo do kontynuowania rozpoczętego już lub otworzenia nowego procesu sądowego przeciwko bankowi. Wszystko w celu unieważnienia umowy z powodu klauzul abuzywnych, przy czym warto wcześniej skonsultować się z doświadczonym radcą prawnym. Ten sprawdzi zapisy umowy i określi, czy są podstawy do wnioskowania o jej unieważnienie z winy banku.

Zobowiązania współkredytobiorcy i poręczyciela po śmierci dłużnika

O zakresie swojej odpowiedzialności powinni wiedzieć też współkredytobiorcy i poręczyciele kredytów w przypadku śmierci dłużnika. Co wówczas następuje? W przypadku wspólnego zaciągnięcia zobowiązania kredytowego pozostała do spłaty część w całości przechodzi na pozostającego przy życiu współkredytobiorcę i jednocześnie zobowiązanie to nie jest składnikiem masy spadkowej. 

Jak wygląda to w przypadku żyranta umowy kredytowej? Zgodnie z przepisami bank ma prawo zwrócić się do niego o spłatę długu, jeżeli wszyscy uprawnieni spadkobiercy odrzucą spadek zgodnie z terminem wskazanym przez przepisy Kodeksu cywilnego. Każdy poręczyciel powinien mieć tego świadomość oraz dobrze zastanowić się przed udzieleniem poręczenia drugiej osobie. Wiążą się z tym określone konsekwencje prawne i administracyjne.

Czy długi po śmierci przechodzą na rodzinę?

Po śmierci długi mogą przechodzić na poszczególnych członków rodziny zmarłego. Wraz z momentem śmierci kredytobiorcy umowa kredytowa nie wygasa automatycznie i dalej trwa, a zobowiązanie wchodzi w skład masy spadkowej i jest powiększane o narastające odsetki. 

W przypadku dziedziczenia ustawowego majątek zmarłego wraz ze zobowiązaniami finansowymi dziedziczą najbliżsi członkowie rodziny według następującego porządku:

• Małżonek i dzieci spadkodawcy – majątek zmarłego jest dzielony pomiędzy dzieci i małżonka w różnych częściach, przy czym małżonkowi przysługuje nie mniej niż 25% całości bez względu na liczbę dzieci.
• Małżonek i rodzice zmarłego – jeśli zmarły nie miał dzieci ani dalszych zstępnych, spadek dziedziczą jego małżonek oraz rodzice, przy czym rodzicom przypada po 25% całości spadku dla matki i dla ojca.
• Małżonek, rodzeństwo spadkodawcy oraz zstępni rodzeństwa.
• Dziadkowie spadkodawcy oraz ewentualni zstępni dziadków.
• Pasierbi, o ile nie żyją ich rodzice.
• Gmina zamieszkana przez spadkodawcę lub Skarb Państwa, jeśli nie jesteśmy w stanie ustalić, jakie było ostatnie miejsce zamieszkania zmarłego.

Natomiast w przypadku testamentu, czy to spisanego samodzielnie, czy aktu notarialnego, to sam spadkodawca określa, kto i w jakiej części ma odziedziczyć majątek po jego śmierci. Jednocześnie osoby wyznaczone w testamencie również mogą spadek odrzucić lub przyjąć go z dobrodziejstwem inwentarza, jeśli nie chcą dziedziczyć ewentualnych długów.

A co się stanie, gdy spadkobierca faktycznie zrezygnuje ze spadku? Załóżmy, że po śmierci rodziców dzieci zdecydowały się na odrzucenie spadku właśnie ze względu na zobowiązania finansowe zmarłego. Wówczas prawo do spadku przechodzi na dalszych spadkobierców, zgodnie z przytoczonym powyżej porządkiem. W takim przypadku długi po zmarłym przechodzą na kolejnych członków rodziny. Oczywiście im również przysługuje prawo do odrzucenia spadku lub przyjęcia go z dobrodziejstwem inwentarza. Oznacza to, że długi przechodzą na kolejnych członków rodziny, dopóki ktoś nie zdecyduje się na przyjęcie spadku.

Do ciekawej sytuacji dochodzi w przypadku śmierci jednego z małżonków przy rozdzielności majątkowej. Okazuje się bowiem, że nawet rozdzielność nie chroni małżonka przed dziedziczeniem kredytu, jeżeli ten małżonek jest spadkobiercą ustawowym lub testamentowym. Wówczas dziedziczy również długi niezależnie od ustroju majątkowego, na co wskazują Prawo spadkowe oraz Kodeks cywilny.

Jeśli jednak wszyscy spadkobiercy będą odrzucać spadek aż do momentu, gdy nie zostanie już nikogo, kto mógłby go przyjąć, to przechodzi on na Skarb Państwa. W takim przypadku Skarb Państwa odpowiada za długi zmarłego tylko do wartości odziedziczonego majątku. W rezultacie wierzyciele mogą nie odzyskać pełnej wartości swoich roszczeń.

Ubezpieczenie na życie jako zabezpieczenie spłaty kredytu

Osoby posiadające kredyty bankowe powinny zapoznać się z instytucją ubezpieczenia na życie do kredytu. Może okazać się ono skuteczną formą ochrony swoich bliskich przed ewentualnym dziedziczeniem długu. Zakres i warunki polisy ubezpieczeniowej ustalane są indywidualnie, jednak mogą obejmować one spłatę całego pozostałego zobowiązania przez ubezpieczyciela. Tym samym spadkobiercy są zwolnieni z tego obowiązku. Zawsze upewnij się, czy zmarły spadkodawca posiadał tego typu ubezpieczenie kredytu na życie. Zakres ochrony może się różnić, więc dokładnie to sprawdź, a wszelkie wątpliwości omów ze specjalistą od ubezpieczeń. Dzięki temu unikniesz ewentualnych błędów i przykrych konsekwencji związanych z przyjęciem spadku.

Możliwość umorzenia kredytu i przedawnienie roszczeń banku

Spadkobiercy mogą ubiegać się o umorzenie kredytu w banku, jeżeli znajdują się w trudnej sytuacji finansowej lub życiowej i nie są w stanie pokryć powstałego zobowiązania finansowego. W tym celu składa się wniosek o umorzenie kredytu. Ten rozpatrywany jest indywidualnie przez bank i nie zawsze wiąże się z pozytywną odpowiedzią. Nawet trudna sytuacja finansowa spadkobierców może nie zostać uwzględniona w ocenie wniosku.

Warto też pamiętać o instytucji przedawnienia kredytu. Zgodnie z obowiązującymi przepisami roszczenia banku z tytułu umowy kredytowej ulegają przedawnieniu po 3 latach, a śmierć kredytobiorcy nie przerywa biegu przedawnienia. Bank jednak posiada skuteczne narzędzia jego przerwania, a jednym z podstawowych z nich jest wysłanie wezwania do zapłaty.

Relacje z bankiem po odziedziczeniu długu: od negocjacji do przedawnienia

Dziedziczenie długu nie jest niczym przyjemnym. Do tego bank ma szereg narzędzi, które może zastosować w takiej sytuacji. Jednym z nich jest prawo do postawienia kredytu w stan natychmiastowej wymagalności. Wówczas spadkobiercy mogą zdecydować się na negocjacje z bankiem dotyczące warunków spłaty zobowiązania, restrukturyzacji długi czy nawet umorzenia kredytu. Każdy przypadek rozpatrywany jest indywidualnie. Warto też pamiętać o instytucji przedawnienia długu, która ma miejsce zazwyczaj po 3 latach. Warto jednak działać, ponieważ samo prowadzenie postępowania spadkowego nie wstrzymuje naliczania odsetek przez bank. W praktyce oznacza to, że wielomiesięczne postępowanie tylko zwiększa realne zadłużenie i kwotą do spłaty. 

Dziedziczenie kredytu hipotecznego a odpowiedzialność majątkowa

Jak wygląda to w przypadku dziedziczenia kredytu hipotecznego? W tego typu kredytach banki stosują zabezpieczenie hipoteczne na nieruchomości. Jeżeli kredytobiorca nie jest w stanie spłacić zobowiązania, to instytucja finansowania może dochodzić swoich roszczeń z danej nieruchomości, w tym ją przejąć i sprzedać. Dotyczy to również sytuacji, gdy spadkobiercy przyjęli spadek z dobrodziejstwem inwentarza. W tym kontekście rozdzielność majątkowa między małżonkami również nie chroni przed dziedziczeniem kredytu hipotecznego po zmarłym współmałżonku. 

Rozdzielność majątkowa a odpowiedzialność za długi zmarłego małżonka

Rozdzielność majątkowa nie gwarantuje zabezpieczenia przed dziedziczeniem długów po zmarłym współmałżonku. Zgodnie z ustawą małżonek pozostaje spadkobiercą ustawowym. W praktyce oznacza to, że nawet pomimo rozdzielności majątkowej odpowiada za długi wygenerowane przez swojego zmarłego małżonka. Aby tego uniknąć, należy odrzucić spadek.

Obowiązki współkredytobiorcy i poręczyciela po śmierci dłużnika

Odpowiedzialność za kredyt wszystkich współkredytobiorców jest solidarna, co oznacza, że w przypadku śmierci jednego z nich pozostałe osoby zobowiązane są do spłaty całego długu zgodnie z harmonogramem. Przejmują więc dodatkowe obciążenia, które do tej pory były pokrywane przez zmarłą osobę. 

Warto też zwrócić uwagę na rolę poręczyciela w całej sprawie. Jeżeli spadkobiercy odrzucą spadek wraz z wchodzącym w jego skład kredytem i bank nie ma możliwości odzyskania należności w inny sposób, to może zwrócić się po pieniądze do poręczyciela zobowiązania. Oznacza to, że żyrant nie jest chroniony na wypadek śmierci osoby, której poręczył kredyt w banku. Należy mieć to na uwadze, podejmując tego typu decyzję.

Polisa na życie jako sposób na zabezpieczenie spłaty zadłużenia

Skutecznym zabezpieczeniem przyszłych roszczeń na wypadek śmierci kredytobiorcy jest polisa ubezpieczeniowa na życie. W zależności od warunków polisy, ubezpieczenie na wypadek śmierci może obejmować pokrycie całości pozostałego zadłużenia lub jego części przez ubezpieczyciela. W praktyce oznacza to, że spadkobiercy uwolnią się od tego typu ciężaru, co może wpływać na ich decyzję w zakresie przyjęcia lub odrzucenia spadku. W przypadku śmierci kogoś bliskiego koniecznie sprawdźcie, czy ta osoba miała tego typu ubezpieczenie na życie. Niestety banki nie zawsze o tym informują, dlatego samemu trzeba wykazać inicjatywę.

Procedura postępowania z bankiem po śmierci kredytobiorcy

Poniżej w kilku krokach przygotowaliśmy dla Ciebie procedurą postępowania w kontakcie z bankiem na wypadek śmierci kredytobiorcy, który był dla nas bliską osobą. Podstawowe etapy w kilku słowach opisano poniżej.

1. Szybkie poinformowanie banku o śmierci kredytobiorcy wraz z przedstawieniem aktu zgonu. 
2. Przekazanie do banku dokumentów takich jak: prawomocne postanowienie o nabyciu spadku czy notarialne poświadczenie dziedziczenia. 

Warto mieć na uwadze fakt, że bank nie musi informować spadkobierców o tym, że zmarły miał kredyt i jakie jest jego saldo. Do tego w trakcie postępowania spadkowego odsetki od zadłużenia są dodatkowo naliczane, co powiększa dług i stawia spadkobierców w jeszcze trudniejszej sytuacji. Tym samym warto szybko rozpocząć negocjacje z bankiem i dopełnić wszelkich formalności. Gdy kredyt jest wysoki i przewyższa wartość innych części składowych spadku, to wiele osób decyduje się na odrzucenie spadku wraz z całym inwentarzem.

Podsumowanie

Dziedziczenie kredytu to temat, który w Polsce budzi wiele wątpliwości i obaw. W momencie śmierci bliskiej osoby, oprócz emocjonalnego ciężaru, na spadkobierców może spaść także odpowiedzialność za jej zobowiązania finansowe. Polskie prawo jasno określa, że spadkobiercy dziedziczą nie tylko aktywa, takie jak nieruchomości, oszczędności i papiery wartościowe, ale również pasywa, czyli długi zmarłego. Mogą to być kredyty gotówkowe, hipoteczne, konsumpcyjne oraz inne formy zadłużenia.

Spadkobiercy mają trzy możliwości działania: mogą przyjąć spadek wprost, co oznacza pełną odpowiedzialność za długi zmarłego, przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza, co ogranicza ich odpowiedzialność do wysokości odziedziczonego majątku, lub odrzucić spadek, zrzekając się zarówno aktywów, jak i pasywów. W przypadku przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza konieczne jest sporządzenie spisu aktywów i pasywów zmarłego, co pomaga ocenić rzeczywistą wartość majątku i długów. W praktyce oznacza to, że decyzje dotyczące przyjęcia lub odrzucenia spadku mogą mieć istotne konsekwencje finansowe dla spadkobierców. Spadkobiercy, zarówno ustawowi, jak i testamentowi, odpowiadają za długi zmarłego solidarnie. Oznacza to, że wierzyciele mogą dochodzić swoich roszczeń od każdego z nich, jednak każdy spadkobierca może potem domagać się zwrotu swojej części od pozostałych. 

Na podjęcie decyzji o dziedziczeniu lub odrzuceniu spadku masz dokładnie 6 miesięcy. Jeżeli nie złożysz oświadczenia, do jako spadkobierca przyjmiesz spadek z dobrodziejstwem inwentarza, w tym z ewentualnymi długami. Warto wcześniej dowiedzieć się, czy zmarła osoba posiadała ubezpieczenie na życie, które pokryje spłatę pozostałego długu, co ma wpływ na decyzję o dziedziczeniu. Pamiętaj też o tym, że jako współkredytobiorca odpowiadasz za kredyt i musisz go spłacić do samego końca nawet w przypadku śmierci drugiego współkredytobiorcy.

Dziedziczenie ustawowe reguluje porządek przechodzenia majątku i długów, zaczynając od najbliższych członków rodziny, takich jak małżonek i dzieci, a kończąc na dalszych krewnych lub Skarbie Państwa, jeśli nie ma innych spadkobierców. 

Kredytobiorca może zawczasu zabezpieczyć swoich bliskich na wypadek śmierci. W tym celu stosuje się ubezpieczenie kredytu na życie. Warunki polisy mogą obejmować m.in. spłatę pozostałego zobowiązania przez ubezpieczyciela, co chroni spadkobierców przed odziedziczenie długu. Warto o tym pomyśleć bez względu na swój wiek i sytuację zdrowotną.

Podsumowując, dziedziczenie kredytu to złożony proces, który wymaga starannego przemyślenia i znajomości przepisów prawa. Świadomość dostępnych opcji i konsekwencji każdej z nich pozwala na podjęcie świadomej decyzji, która najlepiej zabezpieczy interesy spadkobierców. W trudnych momentach warto zasięgnąć porady notariusza, aby upewnić się, że wszystkie formalności są właściwie załatwione, a dziedziczenie spadku nie stanie się dodatkowym obciążeniem finansowym.