Masa upadłościowa - czym jest, jaki jest podział?

Masa upadłościowa – co to jest?

Masa upadłościowa to określenie, które nierozerwalnie łączy się z ogłoszeniem upadłości firmy. Zgodnie z definicją masa upadłościowa to cały majątek, który posiada upadły w dniu ogłoszenia upadłości. Dotyczy to zarówno składników majątku już posiadanych, jak i nabytych w trakcie postępowania upadłościowego. W skład masy upadłościowej wchodzi majątek, który da się spieniężyć i w ten sposób spłacić długi upadłego. Taki jest zresztą główny cel tworzenia masy upadłościowej. Zgodnie z przepisami masa upadłości powstaje z dniem ogłoszenia upadłości przez sąd i służy zaspokojeniu wierzycieli oraz pokryciu kosztów postępowania. Warto zwrócić uwagę na to, że sama masa upadłości nie ma zdolności prawnej. To po prostu zbiór aktywów i pasywów dłużnika.

A kim jest upadły? Pojęcie to odnosi się do osoby lub podmiotu, wobec którego prowadzone jest postępowanie upadłościowe. A zgodnie z przepisami mogą być to:

• przedsiębiorcy,
• spółki z o.o., proste spółki akcyjne oraz spółki akcyjne, która nie prowadzą działalności gospodarczej,
• wspólnicy spółek handlowych, którzy ponoszą odpowiedzialność za zobowiązania podmiotu całym swoim majątkiem,
• wspólnicy spółek partnerskich.

Co ważne, z chwilą ogłoszenia upadłości upadły traci prawo do rozporządzania majątkiem, który wchodzi w skład masy upadłościowej. Oznacza to, że wszelkie czynności prawne, jakie zostaną dokonane wobec składników takiego majątku, są nieważne. Upadły nie może także w żaden sposób korzystać z majątku należącego do masy upadłościowej.

Dodajmy, że ustalanie masy upadłościowej może dotyczyć także osoby fizycznej, która ogłasza upadłość konsumencką. Często jest to jedyne rozwiązanie, aby pozbyć się długów i od nowa budować swoje zaplecze finansowe. Jednak najlepiej jest jak najwcześniej nauczyć się, jak oszczędzać pieniądze, by nie musieć korzystać z upadłości konsumenckiej.

Proces ustalania składu masy upadłości

Za ustalenie składu masy upadłościowej odpowiada syndyk. Cały proces opiera się o wcześniejsze sporządzenie dwóch dokumentów:

• spisu inwentarza,
• spisu należności.

Jako inwentarz klasyfikowane są przede wszystkim: nieruchomości, ruchomości, środki pieniężne, prawa majątkowe i wierzytelności podmiotu lub osoby w stanie upadłości. Pozwala to na realne oszacowanie majątku i jego wartości. Ze względu na złożoność tego procesu oraz różnorodność składników masy upadłościowej, zazwyczaj do procedury włącza się rzeczoznawcę.

Warto pamiętać o tym, że dokumenty takie jak spis inwentarza mają charakter jawny i publikowane są w Krajowym Rejestrze Zadłużonych (KRZ). Oznacza to, że zainteresowane osoby lub podmioty mogą uzyskać do nich dostęp.

Zarządzanie i plan podziału funduszy

Utworzenie masy upadłościowej i jej podział są kluczowe w spłacie długów upadłego. Zajmuje się tym syndyk, który przygotowuje plan podziału masy upadłościowej, a następnie nią zarządza. Do jego obowiązków należy m.in. ustalenie składu masy upadłościowej i całego majątku dłużnika, a także prowadzenie jej likwidacji poprzez spieniężenie składników.

W planie podziału masy upadłościowej znajdziemy m.in. sumę masy upadłościowej oraz wykaz wierzycieli, którym przysługują roszczenia wobec upadłego. Poza tym plan podziału masy upadłościowej zawiera kwoty, jakie należą się poszczególnym wierzycielom oraz informacje, czy pieniądze te powinny być wypłacone im od razu. Za każdym razem plan podziału podlega zatwierdzeniu sędziego-komisarza, który pełni rolę nadzorczą do działań syndyka.

Co wchodzi w skład masy upadłościowej?

Jak już wspominaliśmy, do masy upadłościowej zaliczamy wszystkie składniki majątku upadłego, które są w jego posiadaniu w momencie ogłaszania upadłości lub zostaną uzyskane już po jej ogłoszeniu. Dotyczy to także wynagrodzeń za pracę, spadków czy darowizn. Inne specyficzne składniki to: kwoty uzyskane z zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych czy udziały w spółkach. W przypadku małżonków pozostających w ustroju wspólności majątkowej całych ich wspólny majątek wchodzi w skład masy upadłościowej. Warto o tym pamiętać. 

Co nie wchodzi w skład masy upadłościowej?

Wiemy już, co wchodzi w skład masy upadłościowe. Jednak równie ważne jest to, co do niej nie należy. A są to m.in.:

• mienie wyłączone z egzekucji,
• wynagrodzenie za pracę w części niepodlegającej zajęciu,
• pieniądze na rachunku, który objęty jest blokadą rachunku podmiotu kwalifikowanego,
• środki uzyskane z realizacji zastawu lub hipoteki, której upadły jest administratorem, w części, która zgodnie z umową powołującą administratora przypada pozostałym wierzycielom,
• środki z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych,
• świadczenie wychowawcze (np. 800 plus).

Powyższe wyłączenia wynikają bezpośrednio z przepisów Prawa upadłościowego oraz obowiązujących przepisów z Kodeksu postępowania cywilnego. 

A czym jest mienie wyłączone z egzekucji? Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, będą to m.in.:

• połowa diety, jaka przysługuje z tytułu podróży służbowych,
• świadczenia od Skarbu Państwa,
• prawa niezbywalne,
• środki z tytułu ubezpieczenia majątkowego lub osobistego,
• świadczenia z pomocy społecznej.

A co w przypadku wątpliwości co do tego, czy dany przedmiot powinien lub nie powinien wchodzić w skład masy upadłościowej? W takiej sytuacji głos rozstrzygający należy do sądu.

Z kolei, jeśli jakiś składnik zostanie błędnie przypisany do masy majątkowej, należy złożyć wniosek o wyłącznie tego elementu. Następnie sąd ma miesiąc na rozpatrzenie takiego wniosku i wydanie decyzji. Jeśli będzie ona negatywna, pozostaje opcja procesu cywilnego o wyłącznie mienia z masy upadłościowej.

Nadzór sądowy i rola organów w postępowaniu

Działania syndyka są nadzorowane przez sędziego-komisarza przypisanego do danej sprawy. On też jest osobą, która rozstrzyga ewentualne spory w procesie. Dotyczy to m.in. tego, czy dany składnik majątku może wejść do masy upadłościowej, czy jednak nie. Kolejnym ważnym organem jest rada wierzycieli (jej powołanie nie jest obowiązkowe). To organ, który reprezentuje wierzycieli i jednocześnie ma narzędzia kontroli pracy syndyka. Sam syndyk działa pod ścisłym nadzorem sądu i na wszelkie kluczowe czynności, w tym m.in. sprzedaż zadłużonego przedsiębiorstwa, musi uzyskać zgodę sędziego-komisarza. Bez niej transakcja nie może dojść do skutku lub zostanie uznana za nielegalną.

Na czym polega likwidacja masy upadłościowej?

Po tym, gdy masa upadłościowa zostanie utworzona i podzielona, syndyk przystępuje do upłynnienia majątku upadłego. Polega to na sprzedaży ruchomości, nieruchomości, praw majątkowych oraz części lub całości przedsiębiorstwa. Likwidacja może odbywać się poprzez spieniężenie na kilka różnych sposobów, które opisano szczegółowo w dalszej części artykułu. Dotyczy to m.in.: przetargu czy aukcji. Cała procedura likwidacji masy upadłościowej odbywa się zgodnie z planem likwidacyjnym przygotowanym przez syndyka. Po uzyskaniu środków pieniężnych syndyk zaczyna spłacać roszczenia wierzycieli upadłego. 

Sposoby i przebieg likwidacji majątku upadłego

Likwidacja majątku upadłego to po prostu jego spieniężenie w celu odzyskania środków na pokrycie zobowiązań wobec wierzycieli. Podstawowe sposoby to:

• sprzedaż z wolnej ręki, 
• przetarg, 
• aukcja.

Zadaniem syndyka jest przygotowanie planu likwidacyjnego ze szczególnym uwzględnieniem składników masy upadłościowej oraz sposobu ich spieniężenia, a także terminów sprzedaży. Zgodnie z Prawem upadłościowym procedura likwidacji powinna zakończyć się w ciągu 6 miesięcy. 

W przypadku zadłużonego przedsiębiorstwa alternatywną ścieżką jest tzw. przygotowana likwidacja (tzw. pre-pack). Procedura ta polega na wcześniejszym uzgodnieniu i zatwierdzeniu przez sąd warunków sprzedaży przedsiębiorstwa dłużnika jeszcze przed formalnym ogłoszeniem upadłości lub w toku prowadzonego postępowania. Wpływa to na uproszczoną procedurę sprzedaży, co skraca cały proces.

Konsekwencje prawne nabycia mienia z masy upadłości

Warto znać wszelkie konsekwencje prawne związane z nabyciem mienia z masy upadłościowej. Z perspektywy kupującego istotne jest to, że mienie z zasady nabywa się bez obciążeń, w tym np. hipoteki. To tzw. sprzedaż w trybie egzekucyjnym. Po ogłoszeniu upadłości inne postępowania egzekucyjne skierowane do majątku wchodzącego w skład masy upadłościowej są niedopuszczalne i ulegają zawieszeniu. W praktyce oznacza to, że kupujący nie jest obarczany długami upadłego i może swobodnie dysponować nabytym mieniem niezależnie od jego rodzaju i wartości. W duży skrócie takie nabycie jest wolne od długów i zwolnione z odpowiedzialności.

Podział funduszy a zakończenie postępowania

Fundusze masy upadłości pochodzące ze spieniężonego majątku w pierwszej kolejności pokrywają koszty postępowania upadłościowego. Następnie odbywa się podział środków między wierzycielami zgodnie z kategoriami zaspokojenia określonymi w Prawie upadłościowym. Jednocześnie z dniem uprawomocnienia się postanowienia sądu o zakończeniu lub umorzeniu postępowania upadłościowego masa upadłościowa przestaje istnieć. Jeżeli mamy do czynienia z upadłością konsumencką, to przygotowywany jest pan spłaty wierzycieli, co jest końcowym etapem postępowania. Następnie osoba w stanie upadłości konsumenckiej musi spłacać wierzycieli zgodnie z tym planem i zawartym w nim harmonogramem.

Podsumowanie: Masa upadłościowa – co to jest?

Na masę upadłościową składa się cały majątek upadłego, należący do niego w momencie ogłaszania upadłości firmy. Głównym celem utworzenia i podziału masy upadłościowej jest spłata wierzycieli upadłego. Po ustaleniu składników masy upadłościowej z uwzględnieniem wyjątków, syndyk przystępuje do ich upłynnienia, a następnie spłacania roszczeń wierzycieli. 

Masa upadłościowa to nieodłączny element procesu upadłościowego. Z kolei upadłość ogłasza się, gdy firma znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, a Krajowy Rejestr Dłużników stanowi jedno wielkie ostrzeżenie przed współpracą z takim kontrahentem. Innymi słowy, upadłość jest to ostateczność, gdy przedsiębiorstwo nie ma już innych sposobów na to, jak wyjść z długów.